KURMANÇ DİLİ PEHLEVİCE’NİN BİR LEHÇESİ Mİ ?

KURMANÇ DİLİ PEHLEVİCE’NİN BİR LEHÇESİ Mİ?

 Daha önceki makalelerimizde Kurmanc dilinin klasik Farsça ile olan ilişkisini yazmıştık. Bugün ki yazımızın konusu Fars dillerinin kısa bir özetini yaptıktan sonra, Sasani imparatorluğu döneminde konuşulan Pehlevice ile Kurmanc dili arasındaki benzerliklerinden örnekler vereceğiz.  Kaynaklarımız Atatürk Üniversitesi öğretim üyelerinden Doç. Dr. Nimet Yıldırım’ın kaleme aldığı “İRAN DİLLERİ” adlı makalesi, Rosan Hayıg-Birgitte Werner'in “Zazaca-Türkçe sözlük” adlı eseri ve Prof. Dr. Mehmet Kanar’ın “Farsça Dilbilgisi “isimli kitabı olacaktır.

 Nimet hoca makalesinde, Hint-Avrupa dil grubu içinde yer alan Farsçayı yazı dili olarak üç döneme ayırmaktadır.

 1-Eski Farsça: Ahamenişler döneminde çivi yazısıyla yazılan dönem. (M.Ö. 550-330)

2-Orta Farsça: Sasani İmparatorluğu dönemindeki yazı dili olan Pehlevice. (M.S. 224-650)

3-Yeni Farsça: X1. Yüzyılda Firdevsi tarafından Dari ve Pehlevi lehçesi esas alınarak oluşturulan bugün ki Farsça.

Nimet hoca Farsça’yı üç ayrı döneme ayırdıktan sonra, Hint-Avrupa dil grubunu da ikiye ayırmaktadır.  Asya kolu ve Avrupa kolu. Asya kolu grubuna Hint dillerini, Farsça’yı ve Afgan dilini dahil etmektedir. Avrupa kolunu ise, Germen, Roman ve Slav dilleri olarak üçe ayırdıktan sonra, Almanca, İngilizce ve İskandinav dillerini Germen koluna, İtalyanca, Fransızca ve İspanyolca’yı Roman koluna, Rusça, Sırpça ve Bulgarca’yı, Slav dil koluna dahil etmektedir.

 Yukarıdaki tablodan da görüleceği gibi, Hint-Avrupa dil grubunun Hindistan’dan Amerika kıtasına kadar geniş bir coğrafyada geçerli bir dil grubu olduğu anlaşılmaktadır.

Konuyu kısaca özetledikten sonra, Sasani imparatorluğu döneminde yazı dili olan Pehlevice ile Kurmanc dili arasındaki bağlantıya geçebiliriz. Pehlevice’de yer alan bazı sözcükleri Sivas, Amasya ve Çorum yöresinde konuşulmakta olan Kurmanc dili ile karşılaştırmasını yaptık. Bulduğumuz ortak sözcükleri aşağıda bilgilerinize sunuyoruz.

KURMANÇ DİLİNDEKİ PEHLEVİCE SÖZCÜKLER

 Ard-Ord                         un                          Av-ov                                     su

Ağur                              Ahır                       Bar-Bor                                  Yük

Bırong                           Kardeş                   Bızıng                                     Keçi

Com                              Cam                       Jın                                           Kadın

Ce-Ca                           Arpa                       Çakuç                                      Çekiç

Çend                             Ne kadar                 Çı                                            Ne?

Çehar-Çahr                   Dört                        Dor-Dar                                  Ağaç

Do-Dah                        Vermek                   Dard                                        Dert

Dest                              El                            Deh-Dıh                                  Köy

Dev                               Dev                        Din                                          Din

Dışmon                        Düşman                   Düd-Dü                                  Duman

Dür                               Uzak                        Esker                                     Asker

Üro-İro                         Bugün                      Ez                                          Ben

Go-Gav                        Öküz                        Germ                                      Sıcak

Gıre                              Düğüm-Bağ             Gul                                         Gül

Hek                              Yumurta                   Heft                                        Yedi

Heşt                              Sekiz                        Ğaun                                       uyku

Hazor                            Bin                           Kem                                        Eksik

Kora                              Sağır                         Kuşt                                       Öldürdü

Kür                                Kör                           Larzi                                      Titredi

Lev                                Dudak                       Ma                                          Biz

Mor                              Yılan                          Most                                       Yoğurt

Mon-Man                     Kalmak                      Merd                                       Mert

Mer                              Koca-Eş                      Mı                                           Koyun

Mü                               Kıl                              Nan (Non)                               Ekmek  

Nerm-Narm                 Yumuşak                    Nüy-Nüğ                                 Yeni

Nezdık                         Yakın                          No                                            Hayır

Niv-Nim                       Yarım                         Penç                                         Beş

Peşt                               Sırt                             Poyız                                        Sonbahar

Porska                           Sormak-sor                Pır                                            Çok-Dolu

Pir                                 Yaşlı                           Rast-Rost                                 Doğru

Röj-Röy                        Güneş                         Rü                                            Yüz-Çehre

Rün                               Yağ                            Şir                                              Süt

Ser                                 Baş                            Serd                                           Soğuk

Sol-Sal                           yıl                             Sür                                              Kırmızı  

Şev                                Gece                          Şeş                                              Altı

Şıvon                             Çoban                       Tol                                               Acı

Tang                              Dar                            Tırs                                              Korku

Boron                            Yağmur                      Dang                                           Ses

Gur                                Kurt                           Barf                                              Kar

Bist                                Yirmi                         Di                                                 Gördü

Ğast                                İstedi                         Ğor                                               Yemek yedi

Hışk                               Kuru                           Pağa                                             Kendisi

Zonı                               Biliyor                        Zar                                               Sarı

Zımıston                        Kış                             Zımon                                           Dil

Ortak kelime ve sözcüklerden de anlaşılacağı üzere, Pehlevice ile Kurmanç dili arasında önemli oranda benzerlik bulunmaktadır. Amatörce yaptığımız bu çalışmanın dil uzmanlarınca daha detaylı yapılması durumunda, bu ilişki daha üst noktalara çıkacaktır. Bu yapıldığı taktirde, onlarca yıl yapılan tartışmalar da son bulacaktır.

Saygılarımla.

Hamdullah Dedeoğlu

14. 09.2019

 Kaynaklar:

-- Zazaca-Türkçe Sözlük, Rosan Hayıg-Brigitte Werner, Tij Yayınları.

--Prof. Dr. Mehmet Kanar, Farsça Dil Bilgisi, Say Yayınları.

--Doç. Dr. Nimet Yıldırım, İran Dilleri adlı makalesi.

KURMANÇ DİLİNDEKİ PEHLEVİCE SÖZCÜKLER

 Kurmanç dilinin İran dillerinden olduğunu daha önce yazmıştık. Bugün konuşulmakta olan Farsça ise, Firdevsi tarafından 11.Yüzyılda Pehlevice ve Darice lehçelerinin birleştirilmesinden oluşturulmuştu. Kurmanç dilinin Farsça içindeki ortak sözcükleri tespit ettiğimizde, bulduğumuz sözcüklerin Pehlevice lehçesinden geldiğini gördük. Pehlevice lehçesi ise, Sasaniler devletinin resmi diliydi. Ayrıca, Mecusi dininin kurucusu Zerdüşt’ün ve Maniheist dinin kurucusu olan Mani’nin dini öğretilerini Pehlevice ile yazdığını da tarihçiler ifade etmektedirler. Burada ortaya çıkan sonuç; Pehlevice’nin çok eski bir dil olduğudur. Aşağıda sunduğumuz ortak sözcüklerden de görüleceği gibi, Kurmanç dilinin Pehlevice’nin bir lehçesi olduğu anlaşılmaktadır. Dolayısıyla, Kurmanç dilinin geçmişi de M.Ö. 5. Yüzyıla kadar dayanmaktadır. Ancak ne var ki, bu dili konuşanların sayısı her geçen gün azalmaktadır. Oysa, bu çok eski dilin korunması gerektiğine inanıyoruz. Genç akademisyenlerin bu konu üzerinde durmalarını ve bu dilin unutulmaması için çaba sarf etmelerini öneriyorum.  Pehlevice dilinde tespit ettiğimiz Kurmançca kelime ve sözcükler şunlardır:

 KURMANÇ DİLİNDEKİ PEHLEVİCE SÖZCÜKLER

---------------                --------------          ------------------                      -------------------

Ard-Ord                      un                          Av-ov                                     su

Ağur                           Ahır                       Bar-Bor                                  Yük

Bırong                         Kardeş                   Bızıng                                    Keçi

Com                            Cam                       Jın                                          Kadın

Ce-Ca                         Arpa                       Çakuç                                     Çekiç

Çend                           Ne kadar                Çı                                           Ne?

Çehar-Çahr                 Dört                       Dor-Dar                                 Ağaç

Do-Dah                       Vermek                  Dard                                      Dert

Dest                             El                           Deh-Dıh                                Köy

Dev                              Dev                        Din                                        Din

Dışmon                        Düşman                  Düd-Dü                                Duman

Dür                              Uzak                       Esker                                     Asker

Üro-İro                        Bugün                     Ez                                          Ben

Go-Gav                       Öküz                       Germ                                      Sıcak

Gıre                             Düğüm-Bağ            Gul                                        Gül

Hek                              Yumurta                 Heft                                      Yedi

Heşt                              Sekiz                      Ğaun                                     uyku

Hazor                            Bin                         Kem                                     Eksik

Kora                              Sağır                      Kuşt                                     Öldürdü

Kür                                Kör                        Larzi                                    Titredi

Lev                                Dudak                    Ma                                        Biz

Mor                               Yılan                      Most                                    Yoğurt

Mon-Man                      Kalmak                   Merd                                    Mert

Mer                                Koca-Eş                  Mı                                       Koyun

Mü                                 Kıl                           Nan (Non)                           Ekmek  

Nerm-Narm                   Yumuşak                 Nüy-Nüğ                             Yeni

Nezdık                           Yakın                       No                                       Hayır

Niv-Nim                        Yarım                       Penç                                    Beş

Peşt                                Sırt                           Poyız                                   Sonbahar

Porska                            Sormak-sor              Pır                                        Çok-Dolu

Pir                                  Yaşlı                        Rast-Rost                              Doğru

Röj-Röy                         Güneş                      Rü                                         Yüz-Çehre

Rün                                Yağ                          Şir                                         Süt

Ser                                  Baş                          Serd                                       Soğuk

Sol-Sal                           yıl                            Sür                                         Kırmızı  

Şev                                 Gece                        Şeş                                         Altı

Şıvon                              Çoban                     Tol                                         Acı

Tang                               Dar                          Tırs                                        Korku

Boron                             Yağmur                    Dang                                     Ses

Gur                                 Kurt                          Barf                                      Kar

Bist                                Yirmi                         Di                                        Gördü

Ğast                                İstedi                        Ğor                                       Yemek yedi

Hışk                               Kuru                          Pağa                                     Kendisi

Zonı                               Biliyor                       Zar                                        Sarı

Zımıston                        Kış                             Zımon                                   Dil

 

Bu sözcükler tarafımızdan amatörce yapılan çalışma sonunda tespit ettiğimiz sözcük ve kelimelerdir. Dil uzmanlarının yapacakları daha kapsamlı araştırmalarda bu kelime ve sözcüklerinin sayısının daha da artacağı muhakkaktır. Özellikle de Pehlevice’deki mastarların Muzari köklerinin (Şimdiki ve Geniş zaman kökleri) bulunması halinde, Kurmanç dili ile Pehlevice arasındaki ilişki daha net olarak ortaya çıkacaktır.

 Saygılarımla.

Hamdullah Dedeoğlu

07.12.2020.

 KAYNAKLAR:

--Zazaca-Türkçe Sözlük, Rosan Hayıg-Brigitte Werner, Tij Yayınları.

--Prof. Dr. Mehmet Kanar, Farsça Dil Bilgisi, Say yayınları.

--Doç. Dr. Nimet Yıldırım, İran Dilleri adlı makalesi.

--Ulaş Töre Sivrioğlu, Pehlevice adlı makalesi.

                  

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

                                                         

Saygılarımla.

Hamdullah Dedeoğlu

14.09.20

16. YÜZYILDA DİYARBAKIR ŞEHRİNDE AŞİRETLER VE NÜFUS YAPISI

16. YÜZYILDA DİYARBAKIR  ŞEHRİNDE AŞİRETLER VE NÜFUS YAPISI

Diyarbakır şehri, Osmanlı topraklarına 1515 yılında katılmıştı. Daha önce Safevi devletinin hakimiyetindeydi. Ondan önce de, Akkoyunlu devletine başkentlik yapmıştı. Osmanlı topraklarına dahil edilmesinden sonra ilk tahrir (kayıt-sayım) 1518 yılında yapılmıştı. Bugünkü yazımızda 1530 yılındaki tahrir defterine göre Diyarbakır şehrindeki aşiretleri ve nüfus yapısını ele alacağız. Kaynağımız Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü’nün yayınladığı 998 numaralı Tahrir defteri olacaktır.

Bu deftere göre, Diyarbakır (Amid) şehri, Garbi Amid (Batı Diyarbakır), Şarki Amid (Doğu Diyarbakır), Ribat, Asma, Çiska, Aşireti Berazi, Hani, Kulp nahiyeleri ile bunlara bağlı köylerden meydana geliyordu. Kayıtlarda yer alan bilgilerde bölgede yaşayan aşiretler şunlar:

--Ataki cemaati, Badiki cemaati, Banuki cemaati, Behramki aşireti, Bekeçlü- Kenisa-i (Kilise) Nakkaş cemaati, Beni İzz Arap oymağı, Beni icl Arap oymağı, Beni Tür cemaati, Beni Zeyd Arap oymağı, Berazi aşireti, Berdemliceklü -Küçük kilise cemaati, Bozulus taifesi, Böciyan aşireti, Busaki cemaati, Busaki Çubi cemaati, Gigili cemaati, Göç-i Tür cemaati, Herzolu- Nakkaşlı kilise cemaati, Hevreley-i Tür cemaati, Hidentli- Küçük kilise cemaati, Hısn-i Kiği-Meryem kilisesi cemaati, Hündü cemaati, Çiskalu- Nakkaşlı kilise cemaati, Davudi Tür cemaati, Delükanlu cemaati, Eğillü Küçük kilise cemaati, Hacikli-Nakkaşlı kilise cemaati, Hani-Nakkaşlı kilise cemaati, Ilıcalu- Nakkaşlı kilise cemaati, İzeddin Hacılı cemaati, Kablu-Meryem kilisesi cemaati, Hızır İlyas kilisesi cemaati, Küçük kilise cemaati, Meryem kilisesi cemaati, Murkazime kilisesi cemaati, Nakkaşlı kilise cemaati, Nasturi kilisesi cemaati, Lek cemaati, Mamavi cemaati, Merzuban cemaati, Muşlu Berat- Hızır İlyas kilisesi cemaati, Nemriz cemaati-Zend aşireti, Panuki cemaati, Panuki Ekrad cemaati, Pasyan aşireti, Reşi aşireti, Seminellü-Meryem kilisesi cemaati, Sasoni- Nakkaşlı kilise cemaati, Selhi-Meryem kilisesi cemaati, Süleymani-Nakkaşlı kilise cemaati, Şems-Nakkaşlı kilise cemaati, Şeyh Bizini cemaati, Tevrati- Meryem kilisesi cemaati, Yahuda cemaati, Zend cemaati, Zendi Tür cemaati, Zengene cemaati, Zengene-i Tür cemaati, Zilan aşireti, Zül Hayati cemaati, Milli Göçer aşireti.

Aynı defterde Diyarbakır ve bağlı nahiye ve köylerin nüfusu, Mardin, Savur ve Beriyyecik(Viranşehir) kazaları ile birlikte verilmiştir. Defterlerde yer alan bilgiler şöyle:

Köy sayısı : 1.041

Mezra: 228

Değirmen: 70

Dükkan: 937

Kervansaray: 9

Camii: 10

Mescid: 38

Medrese: 10

Zaviye: 17

Muallimhane: 10

Hamam: 22

Kale komutanı: 2

Kale muhafızı: 366

Azeban asker; 210

Sipahi: 194

Toplam hane: 26.435

Müslüman hane: 22.054

Gayri müslim (Eramine): 4.370

Müslüman bekar: 4.471

Gayri müslim  bekar: 1.280

Beş yüz yıl önce Diyarbakır, Mardin ve Savur livalarının nüfusuna baktığımızda, Ermenilerin nüfusun yüzde yirmisini oluşturduklarını görmekteyiz. Defterdeki bilgelerden Ermeni nüfusun daha çok şehir merkezinde yoğunlaştıklarını görmekteyiz. Bu da, Ermenilerin ticaret ve zanaatla, müslümanların ise, tarım ve hayvancılıkla uğraştıklarını göstermektedir.

Saygılarımla.

Hamdullah Dedeoğlu

09.09.2019

16. YÜZYILDA DİYARBAKIR EYALETİNDE MİLLİ AŞİRETİNE BAĞLI CEMAATLER

16. YÜZYILDA DİYARBAKIR EYALETİNDE MİLLİ AŞİRETİNE BAĞLI CEMAATLER

Diyarbakır şehri, daha önce Akkoyunlu devletine başkentlik yapmıştı. Şah İsmail’in 1501’de Safevi devletini kurmasından sonra, yönetim el değiştirmişti. 1514 yılındaki Çaldıran savaşı, Safevilerin yenilgisiyle sonuçlanınca, Diyarbakır  Osmanlı’nın Güney doğu Anadalu’daki bir eyalet merkezi oldu. Bu savaştan sonra çok sayıda Türkmen aşireti de doğu ve güney doğu Anadolu’daki şehir ve köyleri terk ederek İran tarafına, Safevi topraklarına göç etmişti. Bölge nüfus bakımından azalmıştı. Osmanlı da boşluğu Kürt aşiretlerini iskan ederek gidermeye çalıştı.

Diyarbakır’ın fethinden yaklaşık on beş yıl sonraki 1530 tarihli tahrir defterlerinde Milli aşireti dikkat çeken aşiretlerin başında gelmektedir. Milli aşireti, bünyesinde Arap, Kürd ve Türkmen kökenli cemaatleri toplamıştı. Konar-göçer oldukları için yazları doğu Anadolu’da, kışları ise, Halep ve Şam bölgelerinnde geçiriyorlardı. Bu nedenle, Milli aşiretine 16. Yüzyıldaki tahrir defterlerinde Şam eyaletinden, Çemişgezek sancağına kadar rastlamaktayız. Bugünkü yazımızda Diyarbakır eyaleti içinde yer alan sancaklardaki Milli aşiretine bağlı cemaatleri yazacağız.  Kaynağımız “ 998 Numaralı Muhasebe-i Vilayeti-i Diyar-Bekr ve Arab ve Zülkadriyye Defteri “ olacaktır.

1530 tarihli tahrir defterine göre, Milli aşiretine bağlı cemaatler şunlardır:

--Milli Göçer Ekrad (Kürt) aşireti- Amid (Diyarbakır)

--Çelikan (Cilvegan) oymağı, Milli Göçer Ekrad aşireti, Mardin.

--Milli Ak keçili  aşireti, Mardin.

--Baruki oymağı, Milli Göçer Ekrad aşireti, Mardin.

--Bendayi oymağı, Milli Göçer Ekrad aşireti, Mardin.

--Milli Aşireti, Mardin.

--Cebrail tepesi oymağı, Milli Göçer Ekrad aşireti, Mardin.

--Cemaleddinli oymağı, Milli Göçer Ekrad aşireti,  Mardin.

--Delüvi oymağı, Milli Göçer Ekrad aşireti, Mardin.

--Gazyanlu oymağı, Milli Göçer Ekrad aşireti, Mardin.

--Güran oymağı, Milli aşireti, Mardin.

--Hacıyan oymağı, Milli aşireti, Mardin.

--Halli oymağı, Milli Göçer Ekrad aşireti, Mardin.

--Hanay oymağı, Milli aşireti, Mardin.

--Hızır oymağı, Ak Keçili Ekrad aşireti, Mardin.

--Hindilü cemaati, Milli Göçer aşireti, Mardin.

--Kali oymağı, Milli Göçer Ekrad aşireti, Mardin.

--Tabanlu Kara Hacı oymağı, Milli Göçer Ekrad aşireti, Mardin.

--Milikanlu oymağı, Milli Göçer Ekrad aşireti, Mardin.

--Musa Kör oymağı, Milli Göçer Ekrad aşireti, Mardin.

--Nakib Mevlana Yakub oymağı, Milli Göçer Ekrad aşireti, Mardin.

--Sarımlu oymağı, Milli Göçer Ekrad aşireti, Mardin.

--Semu oymağı, Milli Göçer Ekrad aşireti, Mardin.

--Tabanlu cemaati, Milli Göçer Ekrad aşireti, Mardin.

--Milli cemaati, Siverek.

--Milli Ekrad aşireti, Oşun nahiyesi, Siverek.

--Milli Büzürk cemaati, Çemişgezek.

--Milli Ekradı, Çemişgezek.

--Milli küçük cemaati, Çemişgezek.

Kayıtlarda, Milli aşiretinin başkanı (mir-i)  Hacı Mahmud bey, Ak Keçili aşiretin başkanı  Bahaddin bey, Milli Ak Keçili Ekrad aşiretinin başkanı olarak da Gaybi bey görünmektedir.

* OŞUN Nahiyesi, Siverek ilçesine bağlı  Uluyazı  köyüdür.

Saygılarımla.

Hamdullah Dedeoğlu

08.09.2019

16. YÜZYILDA ÇEMİŞGEZEK SANCAĞINDA AŞİRETLER VE NÜFUS YAPISI

16.  YÜZYILDA ÇEMİŞGEZEK SANCAĞINDA AŞİRETLER VE NÜFUS YAPISI

16. Yüzyılda Diyarbakır eyaletine bağlı olan Çemişgezek (Çemişkezek) sancağı, Safevi devletinin Çaldıran savaşında yenilmesinden sonra, Osmanlı devletinin hakimiyetine geçmişti. Bu tarihten sonra yeni fethedilen Diyarbakır eyalet merkezi olurken, Çemişgezek de Liva (Sancak) yapıldı. Çemişgezek sancağı şu nahiyelerden oluşuyordu:

Nahiye-i Belde-Nahiye-i Ulu Kal’a, Nahiye-i Çatal Kal’a, Nahiye-i Havink(Havik), Nahiye-i Sagman, Nahiye-i Kertik, Nahiye-i Gündüz, Nahiye-i Ribat, Nahiye-i Pertek, Nahiye-i Keban, Nahiye-i Mazgirt, Nahiye-i Siptoros ve Nahiye-i Vasgirt.

Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğünün yayınladığı  “998 NUMARALI MUHASEBE-İ VİLAYET-İ DİYAR-İ BEKR VE ARAB VE ZÜLKADRİYE DEFTERİ 937-1530 “ adlı eserde Çemişgezek sancağı ile ilgili ilginç  diyebileceğimiz istatistiki bilgiler bulunmaktadır. Bugünkü Tunceli vilayetinin bütün kazalarını kapsayan bölgenin beş yüz yıl önce çekilmiş bir resmini görmekteyiz. Eserde, Çemişgezek sancağı ile ilgili önemli bulduğum bölümleri sizlere aktarmak istedim. 

Önce, 1530 yılında Çemişgezek sancağında hangi aşiret ve cemaatler varmış onu görelim:

--Behramlu Ekrad(Kürd) Cemaati.

--Milli Büzürk cemaati.

--Borili Ekrad cemaati.

--Çorçuka Ekrad cemaati.

--Demirüklü Ekrad cemaati.

--Disimli Ekrad cemaati.

--Erimanlu Ekrad cemaati.

--Hasurlu Ekrad cemaati.

--Kavili Ekrad cemaati.

--Kızıl mağaralı Ekrad cemaati.

--Kuhbilü Kürd cemaati. (Kuhpiniklü)

--Küçüklü Ekrad cemaati.

--Metaliblü Ekrad cemaati.

--Milli küçük cemaati.

--Milli Ekrad cemaati.

--Pilvenk Ekrad cemaati.

--Şakaklu cemaati.

--Şeyh Osmanlu aşireti.

--Şeyh Ömerli Ekrad aşireti.

--Zahuranlu Ekrad aşireti.

--Zerverekli Ekrad aşireti.

Çemişgezek şehir merkezinin ve bağlı nahiyelerin nüfus yapısı ise şöyle:

ÇEMİŞGEZEK Merkez:

Toplam hane : 299

Müslüman hane: 84

Eramine (Ermeni): 215

Bekar Müslüman : 16

Bekar Ermeni: 58

ULU KALE:

Köy sayısı: 101

Mezra: 1

Hane: 1.683

Bekar: 352

ÇATAL KALE:

Köy sayısı 31

Toplam hane: 423

Bekar: 71

HAVİNK (HAVİK):

Köy sayısı: 16

 Hane: 173

Bekar: 65

SAGMAN:

Köy sayısı: 18

 Hane: 551

Bekar: 52

KERTİK (LARTİK):

Köy sayısı: 19

 Hane: 133

Bekar: 8

GÜNDÜZ:

Köy sayısı: 25

Hane: 463

Bekar: 112

RİBAT:

Köy sayısı: 18

Hane: 481

Bekar:54

PERTEK:

Köy sayısı: 22

Hane : 890

Bekar: 151

KEBAN:

Köy sayısı: 20

Hane: 214

Bekar: 9

MAZGİRT:

Köy sayısı: 33

Hane: 661

Müslüman: 547

Ermeni : 114

Bekar Müslüman: 11

Bekar Ermeni: 44

SİPTOROS:

Köy sayısı: 24

Hane: 353

Bekar: 134

VASGİRT:

Köy sayısı: 12

Hane: 309

Bekar: 46

ÇEMİŞGEZEK SANCAĞI YEKÜN:

Mirliva (Albay) : 1

Kadı: 1

Camii: 1

Medrese: 1

Debbahhane-Boyahane-Meyhane: 6

Köy sayısı 339

Mezra: 1

Toplam nefer sayısı 7.880

Vergiden muaf  olan Hane : 75

Toplam hane: 6.633

Müslüman hane: 6.287

Ermeni: 346

Bekar Müslüman: 1.071

Bekar Ermeni: 101

Çemişgezek sancağının beş yüzyıl önceki nüfus ve cemaat yapısı böyleydi. Yorum ve değerlendirmeyi size bırakıyorum.

Saygılarımla.

Hamdullah Dedeoğlu

07.09.2019

*Ulukale: Çemişgezek ilçesine bağlı Akçapınar köyü.

*Havik: Tunceli merkeze bağlı Havikpak köyü.

*Sagman: Pertek ilçesine bağlı Sağman köyü.

*Gündüz: Tunceli merkeze yakın bir bölgeydi.

*Ribat: Tunceli’nin Çiçekli bucağına yakın bir bölgeydi.

*Siptoros: Çemişgezek’e bağlı bir köy. (eski adı Kürt köyü)

*Vasgird: Pertek ilçesine bağlı Pınarlar köyü.