KURMANÇ DİLİNDEKİ PEHLEVİCE
SÖZCÜKLER
Kurmanç dilinin İran dillerinden
olduğunu daha önce yazmıştık. Bugün konuşulmakta olan Farsça ise, Firdevsi tarafından
11.Yüzyılda Pehlevice ve Darice lehçelerinin birleştirilmesinden
oluşturulmuştu. Kurmanç dilinin Farsça içindeki ortak sözcükleri tespit
ettiğimizde, bulduğumuz sözcüklerin Pehlevice lehçesinden geldiğini gördük. Pehlevice de Sasaniler devletinin resmi diliydi. Ayrıca, Mecusi dininin kurucusu Zerdüşt’ün
ve Maniiheist dinin kurucusu Mani’nin dini öğretilerini Pehlevice ile yazdığını da tarihçiler ifade
etmektedirler. Burada ortaya çıkan sonuç; Pehlevice’nin çok eski bir dil olduğudur.
Aşağıda sunduğumuz ortak sözcüklerden de görüleceği gibi, Kurmanç dilinin
Pehlevice’nin bir lehçesi olduğu anlaşılmaktadır. Dolayısıyla, Kurmanç dilinin
geçmişi de M.Ö. 5. Yüzyıla kadar dayanmaktadır. Ancak ne var ki, bu dili
konuşanların sayısı her geçen gün azalmaktadır. Oysa, bu çok eski dilin
korunması gerektiğine inanıyoruz. Genç akademisyen arkadaşlara bu konu üzerinde
durmalarını ve bu dilin unutulmaması için çaba sarf etmelerini öneriyorum. Pehlevice dilinde tespit ettiğimiz Kurmançca sözcük ve kelimeler şunlardır:
Pehlevice Türkçe Pehlevice Türkçe
--------------- -------------- ------------------ -------------------
Ard-Ord
un
Av-ov
su
Ağur Ahır Bar-Bor Yük
Ba çe Ne ile Bori Yağdı
Ba ke Kim ile Bebır Götür
Belend Yüksek Basa-Bese Yeter
Bırong Kardeş Bızıng Keçi
Com Cam Jın Kadın
Ce-Ca
Arpa Çakuç Çekiç
Çend Ne kadar Çı Ne?
Çehar-Çahr
Dört Dor-Dar Ağaç
Do-Dah
Vermek
Dard Dert
Dest
El Deh-Dıh Köy
Dev
Dev Din Din
Dışmon
Düşman Düd-Dü Duman
Dür Uzak Esker Asker
Dızd Hırsız Deruğ Yalan
Divar Duvar Di Gördü
Esb At Emsol Bu sene
Üro-İro
Bugün Ez Ben
Go-Gav
Öküz Germ Sıcak
Gıre
Düğüm-Bağ Gul Gül
Hek
Yumurta Heft Yedi
Heşt
Sekiz Ğaun uyku
Hazor Bin Kem Eksik
Kora
Sağır Kuşt Öldürdü
Kür
Kör
Larzi Titredi
Lev
Dudak Ma Biz
Mor
Yılan Most
Yoğurt
Mon-Man
Kalmak Merd Mert
Mer
Koca-Eş Mı Koyun
Mü
Kıl Nan
(Non) Ekmek
Nerm-Narm
Yumuşak Nüy-Nüğ Yeni
Nezdık
Yakın No Hayır
Niv-Nim
Yarım Penç Beş
Peşt Sırt Poyız Sonbahar
Porska
Sormak-sor Pır Çok-Dolu
Pir Yaşlı Rast-Rost Doğru
Röj-Röy
Güneş Rü Yüz-Çehre
Rün Yağ Şir Süt
Ser Baş Serd Soğuk
Sol-Sal
yıl Sür Kırmızı
Şev Gece Şeş Altı
Şıvon
Çoban Tol
Acı
Tang Dar Tırs Korku
Boron
Yağmur Dang Ses
Gur Kurt Barf Kar
Bist Yirmi Di Gördü
Ğast İstedi Ğor Yemek
yedi
Hışk Kuru Pağa Kendisi
Zonı Biliyor Zar Sarı
Zer Altın Zancir Zencir
Zımıston Kış Zımon Dil
Bu sözcükler tarafımızdan amatörce yapılan çalışma sonunda tespit edilen sözcüklerdir. Dil uzmanlarının yapacakları kapsamlı bir araştırmada bu sözcüklerin sayısının çok daha fazla olacağı muhakkaktır. özellikle Pehlevice'deki mastarların Muzari köklerinin (şimdiki ve geniş zaman kökleri) bulunması halinde, Kurmanç dili ile Pehlevice arasındaki ilişki daha net olarak ortaya çıkacaktır.
Saygılarımla.
Hamdullah Dedeoğlu
07.12.2020
NOT: Bu konuda elde edilen son bilgiler Kurmançca'nın Tacikçeye daha yakın olduğu şeklindedir. İlgili makale "KURMANÇCA’NIN TACİKÇE İLE İLİŞKİSİ VE KURMANÇLARIN ETNİK KİMLİĞİ
KAYNAKLAR:
--Zazaca-Türkçe Sözlük, Rosan Hayıg-Brigitte Werner, Tij
Yayınları.
--Prof. Dr. Mehmet Kanar, Farsça Dil Bilgisi, Say yayınları.
--Doç. Dr. Nimet Yıldırım, İran Dilleri adlı makalesi.
--Ulaş Töre Sivrioğlu, Pehlevice adlı makalesi.
***Kurmançca kelime ve sözcükler Amasya, Çorum, Sivas yöresinde konuşulmakta olan lehçeden alınmıştır.
.jpg)
