19 Kasım 2026 Perşembe

DEDELERİ YETİŞTİRECEK KURUM YOK MU?

 DEDELERİ YETİŞTİRECEK KURUM YOK MU?

Nevşehir’de düzenlenen 2026 Liberal Düşünce Kongresinde konuşan Milli Eğitim Bakanı sayın Yusuf Tekin, burada yaptığı konuşmada;

“Türkiye’deki anayasal çerçevenin bize izin vermediği bir alan var. Türkiye’de sayısı ne kadar olursa olsun, bir Alevi-Bektaşi nüfusumuz var. .... Dede ve Zakir yetiştirecek bir mekanizmaları yok. Dolayısıyla orada bir eksiklik var.”  Şeklinde açıklamalarda bulundu.

Sayın Bakanın bu konuşmasında iki nokta dikkatimizi çekti:

Birincisi, “Anayasal çerçevenin bize izin vermediği bir alan var.”

İkincisi, “ Dede ve Zakir yetiştirecek bir mekanizmaları yok”

Sayın Bakanın anayasal çerçeveden neyi kast ettiğini pek anlayamadık. Alevi-Bektaşi inancının yasal olarak tanınması mı, yoksa Dede ve Zakir yetiştirme konusu mu?

Alevi-Bektaşi İslam inancının tanınması konusunda bize göre herhangi bir yasal engel bulunmamaktadır. Konu, eğer 677 sayılı Tekke ve Zaviyeleri yasaklayan kanun ise, bu kanun, Alevi-İslam inancının kapsamı dışındadır. Zira, kanunun yürürlüğe girdiği tarihte Alevi-İslam inancını savunan herhangi bir tarikat ve zaviye zaten bulunmuyordu.

Bu kanun, 1925 yılında Nakşibendi tarikatı mensubu olan Şeyh Sait’in başlatmış olduğu isyan nedeniyle yürürlüğe girmiştir. Kanunun yürürlüğe girme tarihi de 13 Aralık 1925’tir. Yani, Alevi-Bektaşi İslam inancı ile bir ilgisi bulunmamaktadır.

Ayrıca, bu kanun bugün zaten fiilen uygulanmamaktadır. Bütün tarikat ve cemaatler yasal görünümlü dernek ve vakıflar da örgütlü bulunmaktadır. Bu tarikatlara herhangi bir engelleme yapılıyor mu? Ya da ilgili kanun, örgütlü bulunan tarikat ve cemaatlere  uygulanıyor mu? Tam tersine devlet kurumlarında örgütlü faaliyetlerine devam etmektedirler.

Yoksa, buradaki amaç Alevi-Bektaşi inancını bir tarikat olarak görüp, 677 sayılı ve benzer kanunları yürürlükten tamamen kaldırmak mı? Alevi-Bektaşi İslam anlayışı bir tarikat gibi yorumlanamaz. Zira, bugünkü Alevilik bir tarikat değil, İslam’ın akılcı yorumunu esas alan, zahiri değil, batini bir yorumudur. Yani, 7. yüzyıldaki örf ve adetleri İslam inancının dışında tutan bir yorumdur. Bunun yerine, günün koşullarını esas alan, insanlığın gelişimini ve değişimini merkeze koyan bir İslam yorumudur. Bu nedenle her daim çağdaşlıktan, modernleşmeden yana olmuştur. Bu nedenle İslam’ın şekilci değil, özünü esas almıştır.   

Sayın Bakanın konuşmasında yer alan Alevilerin Dede ve Zakir yetiştirme mekanizmalarının olmadığı da doğru değildir. Zira, Alevilikteki Dedelik ve Zakirlik, usta-çırak ilişkisine benzer bir uygulama ile bugüne kadar gelmiştir. Bu uygulama, büyük ölçüde bugün de devam etmektedir. İhtiyaç duyulan bölgelerde Alevi vakıf ve dernekleri bu görevi üstlenebilirler. Yani, hem Dede hem Zakir yetiştirebilirler. Bunun örnekleri de bulunmaktadır.

Örneğin; Prof. Dr. İzeddin Doğan önderliğinde kurulan Cem Vakfı, İstanbul Yeni Bosna semtindeki genel merkezinde yüzlerce Dede, Zakir ve cenaze hizmetleri görevlisi yetiştirmiştir. Aynı uygulamayı diğer dernek ve vakıflar da yerine getirebilir. Zira, Cem evlerinin özellikle de şehirdekilerin hem fiziki koşulları hem de burada görev yapan Dedelerin, Zakirlerin ve din hizmetlilerinin bilgi ve tecrübeleri buna uygundur. Bu eğitimi veremeyecek yerlerde, konusunda uzman olan Alevi aydınlar, yazarlar ve Dedeler kurslar düzenleyerek bu açığı kapatabilirler.

Dolayısıyla Dede, Zakir ve din hizmetleri görevlilerin yetiştirilmesinin bir devlet kurumu aracılığı ile yapılması Alevi-Bektaşi inancına aykırıdır. Böyle bir uygulama Aleviliği özünden kopardığı gibi, ileride İslam’ın şekilci yönünü esas alan diğer yorumlardan bir farkı kalmayacaktır. Kısaca, Aleviliğin yozlaşmasına ve asimile olmasına neden olacaktır ki; Alevi toplumu bunu kabul etmez.

Sonuç olarak, Alevi İslam anlayışının yasal olarak tanınmasının önünde bir engel bulunmamaktadır. Eğer, Abbasi Halifesinin bin yıl önce almış olduğu “dört mezhep haktır, diğerleri batıldır” kararı geçerli değilse, Aleviliği de beşinci bir mezhep olarak görüp, bu inançtan olanlara da ibadet özgürlüğü yasal olarak sağlanmalıdır.


Hamdullah Dedeoğlu

19.11.2026.

Hiç yorum yok:

Yorum Gönder

Not: Yalnızca bu blogun üyesi yorum gönderebilir.

Popular